اختلافنظر تکاملدانان
به گزارش گروه رسانهای شرق[1]،
شرق: تاریخ علم پر است از اختلافنظر میان دانشمندان مهم، و این اختلافها گاه زمینهساز پیشرفتهای بزرگ دانش بودهاند. کتاب «داوکینز در برابر گولد»، اثر کیم استرلنی، بررسی دقیق یکی از مهمترین اختلافنظرهای نظری در زیستشناسی تکاملی است؛ اختلافی که فقط دعوای دو دانشمند نیست، بلکه به دو شیوه متفاوت نگاهکردن به تکامل برمیگردد. استرلنی بحث را با زبانی روشن و منظم پیش میبرد و کمک میکند خواننده بفهمد چرا این مناقشه تا این حد تأثیرگذار بوده و هنوز هم در فهم ما از نظریه داروین نقش دارد. ریچارد داوکینز و استیون جی گولد نگاه متفاوتی به تکامل دارند و هم خودشان و هم متحدانشان درگیر مشاجرهای علنی و جدلی شدند. گولد در سال 2002 و اندکی پس از انتشار اثر عظیمش یعنی «ساختار نظریه تکامل» درگذشت. در آغاز شاید اختلاف میان این دو عجیب به نظر برسد، چون آنها در بیشتر موضوعات با هم توافق دارند. هر دو معتقدند که کل حیات، و ازجمله حیات انسانی، در طول چهار میلیارد سال گذشته از یک یا چند نیای نخستین تکامل یافته، و اینکه آن موجودات زنده نخستین در مهمترین ویژگیهایشان احتمالا شبیه باکتریهای کنونی بودهاند. همچنین هر دو موافقاند که این فرایند کاملا طبیعی بوده و تصادف در تعیین عوامل اصلی عرصه حیات نقشی سرنوشتساز داشته است.
در این کتاب، دیدگاه ریچارد داوکینز بر انتخاب طبیعی در سطح ژن و تأکید بر سازگاریهای تدریجی در برابر نگاه استیون جی گولد قرار میگیرد که بر نقش تاریخ، تصادف، محدودیتهای زیستی و گسستها در مسیر تکامل تأکید میکند. استرلنی این تقابل را ساده نمیکند و نشان میدهد هر دو رویکرد بخشی از واقعیت را توضیح میدهند. اختلاف اصلی نه بر سر اصل تکامل، بلکه بر سر این است که چه چیزی واقعا توضیحدهندۀ تغییرات زیستی است. در نهایت، کتاب نه به دنبال اعلام برنده است و نه دفاع از یک موضع خاص. «داوکینز در برابر گولد» خواننده را به دیدن پیچیدگیهای تکامل دعوت میکند و نشان میدهد پیشرفت علمی اغلب از دل همین اختلافنظرها شکل میگیرد. لحن متعادل، توضیح شفاف مفاهیم و پرهیز از جدلهای شعاری باعث شده این کتاب هم خوشخوان باشد و هم برای فهم عمیقتر نظریۀ تکامل ارزشمند بماند.
این کتاب از چهار فصل با این عناوین تشکیل شده است. «آغاز نبرد»، «دنیای داوکینز»، «دیدگاه هاروارد» و نتیجه بازی. در بخشی از توضیحات اثر میخوانیم: «علمی که در آن اختلافنظری نباشد، مرده است. هرچه بحثهای جاری در یک رشته علمی داغتر باشد، آن رشته سرزندهتر و پویاتر است. اختلافنظر یعنی هنوز جبهههای بسیاری هست که میتوان گشود و عرصههای بسیاری هست که میتوان در آن انقلاب کرد. دراینمیان بحثهای تکاملی نشان دادهاند که چنگ و دندان خونآلود منحصر به طبیعت نیست، بلکه در میان طبیعتشناسان نیز کاربرد بسیاری دارد. در چند دهه اخیر هیچ بحثی در علوم زیستی داغتر و جنجالیتر از اختلافنظر میان داوکینز و گولد بر سر طرز کار تکامل نبوده است. در این نبرد اندیشمندان بسیاری به دو جبهه میپیوندند و دامنه بحثی را گستردهتر میکنند که در نهایت از علم فراتر میرود و به اخلاق و معنای زندگی انسان کشیده میشود. وقتی غولهای فکری در رشتهای مانند زیستشناسی تکاملی با هم درگیر میشوند، هیچ جا بهتر از صندلی تماشاچی نیست. اما حضور در این نبرد حتی در نقش تماشاچی هم راهنمایی کاربلد میخواهد که پیچوخمها را بشناسد و گرهها را بگشاید؛ کاری که فیلسوف زیستشناسی کیم استرلنی بهخوبی از پس آن برآمده است».
Authors: صاحبخبران - جدیدترین و آخرین اخبار ایران و جهان - علمی-فناوری